Carhistory.gr Logo
  » airplanes » Buran
Buran
airplanes
Η διαστημική «χιονοθύελλα» των Σοβιετικών, που δεν πρόλαβε να ξεσπάσει, εξαιτίας της ραγδαίας κατάρρευσης του «υπαρκτού σοσιαλισμού...

Τον Ιούλιο του 1969, με την προσεδάφιση του αμερικανικού διατημοπλοίου «Απόλλων 11» στη Σελήνη, οι Σοβιετικοί έχασαν τον αγώνα δρόμου για την «κατάκτηση του δορυφόρου της Γης. Οι ΗΠΑ έφτασαν εκεί πρώτοι και κέρδισαν το παιχνίδι γοήτρου του λεγόμενου «ελεύθερου κόσμου» εναντίον του επίσης λεγόμενου «υπαρκτού σοσιαλισμού». Στη συνέχεια, η μητρόπολη του δεύτερου κόσμου, εγκατέλειψε τα σχέδιά της για απόβαση στο Φεγγάρι. Ασφαλώς όμως, δεν μπορούσε να αφήσει μόνη της την υπερδύναμη του καπιταλισμού στην κατάκτηση του διαστήματος κι όχι μόνο για λόγους εγωιστικούς, αφού ανησυχούσε για την ανάπτυξη στρατηγικών όπλων ενάντιά της σε γεωστατική τροχιά. Έτσι, τροποποίησε τα προγράμματά της και επικεντρώθηκε στη μακρά παραμονή των αστροναυτών της σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας μέσω του διαστημικού σταθμού «Soyuz», που είχε θέσει σε τροχιά ήδη από το 1967. Oι Αμερικανοί σε αυτόν τον τομέα ήρθαν δεύτεροι, αφού ενεργοποίησαν το δικό τους «Skylab» μόλις το 1973. Ωστόσο, βρήκαν τρόπο να θορυβήσουν τους Σοβιετικούς, ξεκινώντας την προηγούμενη χρονιά το πρόγραμμα ανάπτυξης μιας σειράς επαναχρησιμοποιούμενων διαστημοπλοίων (Space Shuttles). H ηγέτιδα του «υπαρκτού» δεν μπορούσε να μην απαντήσει σε αυτό και το 1974 δρομολόγησε το δικό της πρόγραμμα, δίνοντάς του το όνομα «Buran», που στη ρωσική γλώσσα σημαίνει «χιονοθύελλα».

Από το Baikonur στο Le Bourget
Tην ανάπτυξη του Buran ανέλαβε η κρατική εταιρεία «NPO Molniya», υπό την ηγεσία του Gleb Evgenovich Lozino-Lozinskiy, που θεωρείται ο «πατέρας της «χιονοθύελλας». Η κατασκευή του σοβιετικού επαναχρησιμοποιούμενου διαστημόπλοιου ξεκίνησε το 1980. Τον Ιούλιο του 1983 πραγματοποιήθηκε η πρώτη υποτροχιακή πτήση ενός μοντέλου υπό κλίμακα, ενώ την επόμενη χρονιά έλαβε σάρκα και οστά το πρώτο Buran σε πλήρη κλίμακα. Ακολούθησαν περισσότερες από 20 πτήσεις με το δοκιμαστικό όχημα, ωσπου να φτάσει η ώρα για την πρώτη πραγματική. Ήταν 15 Νοεμβρίου 1988 όταν το πρώτο αληθινό Buran εκτοξεύτηκε μέσω του πυραύλου «Energia» από το κοσμοδρόμιο του Baikonur στο Καζακστάν. Η διάρκειας 3 ωρών και 25 λεπτών πτήση του ήταν μη επανδρωμένη και το όχημα έκανε δύο φορές τη τροχιά της Γης, προτού προσγειωθεί και πάλι εκεί από όπου ξεκίνησε. Ο δυτικός κόσμος είδε για πρώτη φορά το Buran στην διεθνούς φήμης αεροπορική έκθεση του Le Bourget το 1989, όπου κατέφθασε βιδωμένο γερά στη ράχη του τεράστιου εξακινητήριου αεροσκάφους Antonov-225, του μεγαλύτερου που είχε δει ανθρώπινο μάτι μέχρι τότε. Η πρώτη εντύπωση ήταν πως επρόκειτο για μια αντιγραφή του διαστημικού λεωφορείου Columbia, μέσω σχεδίων που η σοβιετική κατασκοπεία κατάφερε να κλέψει από την ηγέτιδα χώρα του καπιταλισμού. Όμως, παρά τις ομοιότητες στην εξωτερική εμφάνιση και στην άτρακτο, μεταξύ των δύο διαστημοπλοίων υπήρχαν βασικές τεχνικές διαφορές.

Άδοξο τέλος
Το πρόγραμμα του Buran ήταν παρόμοιο με το αντίστοιχο αμερικανικό και εκτός από την διεξαγωγή τεχνολογικών ερευνών περιλάμβανε και τον ανεφοδιασμό του διαστημικού σταθμού «Μιρ», που η Σοβιετική Ένωση είχε θέσει σε τροχιά τον Φεβρουάριο του 1986. Τα πράγματα όμως ήρθαν τόσο ανάποδα στη συνέχεια, που τον «Μιρ» επισκέφτηκε το αμερικανικό Space Shuttle και όχι το Buran. Αιτία γι αυτό ήταν η κατάρρευση του «σιδηρού παραπετάσματος» σε όλη την Ανατολική Ευρώπη και όχι μόνο, που ξεκίνησε από την πτώση του Τείχους του Βερολίνου τον Νοέμβριο του 1989 και ολοκληρώθηκε με την διάλυση της Ένωσης Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών τον Δεκέμβριο του 1991. Οι εξελίξεις παρέσυραν στο διάβα τους και το πρόγραμμα του Buran, με αποτέλεσμα τα δύο επόμενα σκάφη (1.02 και 2.01) να μην ολοκληρωθούν ποτέ λόγω της έλλειψης κονδυλίων και της απουσίας κέντρου αποφάσεων. Στις 30 Ιουνίου 1993 ο πρόεδρος της Ρωσίας Μπόρις Γιέλτσιν ανακοίνωσε επίσημα την ακύρωση της «χιονοθύελλας», που μέχρι τότε είχε κοστίσει 20 δισεκατομμύρια ρούβλια, παίρνοντας τον άτυπο τίτλο του ακριβότερου διαστημικού προγράμματος στην 70χρονη ιστορία του υπαρκτού σοσιαλισμού. Σε κάθε περίπτωση, άσχετα από ιδεολογίες και πολιτικές επιδιώξεις, το άδοξο τέλος του Buran ήταν μια βαριά ήττα για τον άνθρωπο και την τεχνολογία του...

Απόηχος...

Οι δυσμενείς πολιτικές εξελίξεις στην Σοβιετική Ένωση και στα κράτη-δορυφόρους της είχαν ήδη ακυρώσει τρεις μη επανδρωμένες πτήσεις που είχαν προγραμματιστεί από το 1991 μέχρι το 1993, ενώ ασφαλώς έριξαν στα τάρταρα και τις τέσσερις επανδρωμένες που θα πραγματοποιούνταν το 1994. Συνολικά κατασκευάστηκαν πέντε Buran για διαστημικές πτήσεις, από τα οποία δεν ολοκληρώθηκαν τα τρία. Από αυτά, ένα διαλύθηκε εν μέρει κι ακόμη ένα ολοσχερώς, ενώ το τρίτο μη ολοκληρωμένο βρίσκεται στην ίδια κατάσταση στο Baikonur. Στο κοσμοδρόμιο του Καζακστάν παραμένει ένα που είναι έτοιμο σε ποσοστό 97%, ενώ την πιο τραγική μοίρα είχε αυτό που έκανε την μοναδική διαστημική πτήση, αφού καταστράφηκε όταν κατέρρευσε το υπόστεγό του στις 12 Μαΐου 2002, σε ένα ατύχημα που στοίχισε τη ζωή οκτώ εργατών. Από τα οκτώ σκάφη των στατικών δοκιμών δύο βρίσκονται στο Baikonur και ισάριθμα αγνοούνται, ενώ ένα εκτίθεται στο πάρκο Gorky της Μόσχας. Σε υπαίθριο χώρο της ρωσικής πρωτεύουσας υπήρχαν ως πολύ πρόσφατα τα υπολείμματα ενός ακόμη. Το όχημα που χρησιμοποιήθηκε για δοκιμές ηλεκτρικών συστημάτων εδρεύει στις ημέρες μας στις εγκαταστάσεις της «RKK Energiya. Tην καλύτερη τύχη όλων είχε το σκάφος που ταξίδεψε πριν λίγα χρόνια στη Γερμανία, για να εκτεθεί μόνιμα στο Τεχνολογικό Μουσείο του Speyer. Στις ημέρες μας δεν υπάρχουν διαστημικά λεωφορεία σε δράση, μετά το πικρό τέλος του Buran και την τραγική κατάληξη των Challenger (1986) και Columbia (2003), εξαιτίας της κόπωσης των υλικών κατασκευής τους. O επίλογος για τα space shuttles γράφτηκε τον Ιούλιο του 2011, με την τελευταία πτήση του Atlantis. Η εποχή τους μοιάζει να πέρασε. Ή μήπως όχι;

credits

Photos: buran.ru
Κείμενο: Σπύρος Χατήρας