Carhistory.gr Logo
  » auto stories » ΙΣΤΟΡΙΑ » Καραβέλες
Καραβέλες
ΙΣΤΟΡΙΑ

Με αυτή την ονομασία είναι γνωστή μια μεγάλη γκάμα ιστιοφόρων, χωρητικότητας 60-70 τόνων και μήκους 70-80 ποδιών. Όντας τα πιο κατάλληλα για πολύμηνες περιηγήσεις στις ανοιχτές θάλασσες, παρά την αργή τους πλεύση, ήταν εκείνα που πραγματοποίησαν με επιτυχία το πιο σημαντικό ναυτικό ταξίδι στην Ιστορία.

Μέχρι το 1487, που ο Πορτογάλος Μπαρτολομέο Ντιάζ έφθασε ως το ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας αντικρίζοντας συνάμα και τον Ινδικό ωκεανό, οι σημαντικότεροι ναυτικοί λαοί του κόσμου παρέμεναν άγνωστοι μεταξύ τους, καθώς τους χώριζαν μεγάλες και ανεξερεύνητες θάλασσες. Τα ταξίδια των ευρωπαϊκών καραβιών περιορίζονταν ως τότε στη Βαλτική, τη Μεσόγειο και το Βόρειο Ατλαντικό. Οι ακτογραμμές της Δυτικής Αφρικής είχαν στοιχειωδώς αναγνωριστεί από τους Ευρωπαίους, όμως κανείς δεν ήξερε τίποτε για τα παράλια χαρακτηριστικά της Μαύρης Ηπείρου από την Γκαμπόν ως τη Μοζαμβίκη. Αραβικά, ινδικά και περσικά πλοία διέσχιζαν το Βόρειο Ινδικό ωκεανό, ενώ τα κινεζικά δεν πήγαιναν πέρα από τον πορθμό της Μαλάκκας. Επίσης δεν υπήρχε στόλος που να πλέει στο Νότιο Ινδικό ωκεανό, γεγονός που ουσιαστικά απαγόρευε τις επαφές της Ινδονησίας με την Ανατολική Αφρική. Οι Κινέζοι δεν τολμούσαν να ταξιδέψουν στην απέραντη θάλασσα που εκτείνεται ανατολικά των Φιλιππίνων, με αποτέλεσμα οι μόνες θαλάσσιες διαδρομές να γίνονται στο Βόρειο Ειρηνικό, στις ακτές της Κορέας και της Ιαπωνίας. Κανείς δε φανταζόταν τότε ότι εκτός από ανεξερεύνητες μεγάλες θάλασσες υπήρχαν κι εντελώς άγνωστες ήπειροι, άλλωστε δεν έμεναν περιθώρια για τέτοιες σκέψεις: Oι προλήψεις του 15ου αιώνα μιλούσαν για θαλάσσια τέρατα που ζούσαν σε ασύλληπτα βάθη, για νερά που έπεφταν κάθετα στην άβυσσο της ανυπαρξίας όταν έφθαναν στο τέλος του ορίζοντα και του κόσμου, για την τιμωρία που περίμενε όποιον "ασεβή" κατευθυνόταν προς τον Ωκεανό. Στα τέλη όμως εκείνης της εποχής, η ανάγκη να εξευρεθεί θαλάσσια δίοδος από την Ευρώπη προς τη Νότια Ασία, για να εξυπηρετηθεί το εμπόριο των μπαχαρικών και να αυξηθεί το περιθώριο των κερδών από αυτό, άλλαξε κυριολεκτικά το χάρτη του κόσμου. Για να συμβεί αυτό συνέβαλε τα μέγιστα κι ένας τολμηρός Γενουάτης θαλασσοπόρος, από τους αξιότερους ναυτικούς που είδε ποτέ ο κόσμος, ο οποίος είχε ήδη αποφασίσει να φθάσει στην ανατολή πλέοντας με το καράβι του συνεχώς προς τη δύση: O Xριστόφορος Κολόμβος.

Προς την αθανασία…

Όταν ο Μπαρτολομέο Ντιάζ επέστρεφε στην Πορτογαλία από το ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας, φέρνοντας την είδηση πως ο δρόμος για την Ινδία ήταν ανοικτός, ο Κολόμβος βρισκόταν στη Λισαβόνα με τον αδελφό του. Είχε πάει εκεί για δεύτερη φορά, προσπαθώντας να πείσει τις αρχές να χρηματοδοτήσουν το σχέδιό του να φθάσει στην Ασία ταξιδεύοντας προς τα δυτικά. Μετά την επιτυχία του Ντιάζ ήταν πια βέβαιος ότι το αίτημά του δε θα γινόταν δεκτό, για δεύτερη φορά: Η πρώτη ήταν το 1481, όταν το πορτογαλικό συμβούλιο χαρακτήρισε την πρότασή του σκανδαλώδη. Όμως ο Χριστόφορος ήξερε καλά τι έλεγε, καθώς το όνειρό του για ένα τέτοιο ταξίδι στηριζόταν σε πολύχρονη μελέτη, στην οποία ο Γενουάτης είχε αφιερώσει σχεδόν ολόκληρη τη ζωή του. Με το πάθος του αυτοδίδακτου που τον διακατείχε είχε διαβάσει με το μολύβι στα χέρια όλα τα χαρτογραφικά, αστρονομικά και γεωγραφικά έργα που κυκλοφορούσαν στην εποχή του. Επίσης είχε εντρυφήσει επί μακρόν στους αρχαίους συγγραφείς: Ο Στράβωνας και ο Αριστοτέλης ήταν για εκείνον οικείοι, όμως περισσότερο από όλους φαίνεται πως τον επηρέασε ο Κλαύδιος Πτολεμαίος. Συνεπαρμένος από τη θάλασσα και τους ανοιχτούς της ορίζοντες, έλεγε συχνά πως η ναυτική τέχνη γεννά την επιθυμία να μάθει κανείς τα μυστικά αυτού του κόσμου. Πρωτοανέβηκε σε καράβι μόλις στα εννιά του χρόνια, το 1460. Στα δεκατρία χρόνια που πέρασαν ώσπου να κυβερνήσει ο ίδιος για πρώτη φορά ένα πλοίο, είχε προλάβει να γνωρίσει όλες τις θαλάσσιες διαδρομές της Μεσογείου και να περιπλεύσει τα παράλια της Δυτικής Αφρικής, ως τον κόλπο της Γουϊνέας. Άλλοτε μεταφέροντας εμπορεύματα κι άλλοτε πολεμώντας κάτω από τη σημαία διάφορων ηγεμόνων της Νότιας Ευρώπης, ήταν κατάφορτος ναυτικών εμπειριών και δεξιοτεχνικών επιχειρημάτων. Ως το 1476 οι γνώσεις του ήταν τέτοιες, που μπορούσε μόνος του να σχεδιάζει χάρτες υψηλών για την εποχή απαιτήσεων. Λίγους μήνες αργότερα έκανε κι ένα μακρινό ταξίδι με τα καράβια της Γένουας, για εμπορικούς σκοπούς, ως την Ισλανδία κι ίσως ακόμη πιο μακριά. Από τότε χρονολογείται κι ο προβληματισμός του για την εξεύρεση ενός θαλάσσιου δρόμου για τις Ινδίες από δυτικά, που εξελίχθηκε γοργά σε αληθινό πάθος κι όνειρο ζωής. Σημαντική ήταν ακόμη η παρακαταθήκη που του άφησε σε ναυτικούς χάρτες ο πεθερός του, ο ικανότατος θαλασσοπόρος Μπαρτολομέο Περεστρέλο, που είχε φθάσει με το πλοίο του ως τη μακρινή Μαδέρα. Η λύτρωση για τον Κολόμβο, όσον αφορά την υποστήριξη και χρηματοδότησή του, ήρθε από την Ισπανία. Και αυτό όμως προέκυψε ύστερα από δέκα περίπου χρόνια υπομονής και δυσκολιών. Στη χώρα αυτή βρήκε αρκετούς καλούς φίλους, που τον σύστησαν στους κατάλληλους ανθρώπους: Κρισιμότεροι, ως προς το επίπεδο των γνώσεών τους και την επιρροή τους στους υψηλά ιστάμενους, αποδείχθηκαν εκείνοι που γνώρισε στο μοναστήρι της Ράμπιντα, λίγο έξω από το Πάλος ντε λα Φροντέρα. Μεγάλη βοήθεια επίσης εξασφάλισε από δυνατούς οικονομικά Ιταλούς και Γενουάτες, ενώ η βασίλισσα Ισαβέλλα με την εμπιστοσύνη που τον περιέβαλε έπαιξε τον καθοριστικότερο ρόλο για να υπογραφεί η τελική συμφωνία του με το Ισπανικό Βασίλειο. Αυτό έγινε τον Απρίλιο του 1492, δυο μήνες ύστερα από την παράδοση της Γρανάδας και τη λήξη του πολέμου με τους Άραβες. Ο Κολόμβος ορίστηκε ως αντιβασιλιάς των νέων εδαφών που θα ανακάλυπτε, αν όλα πήγαιναν ως το τέλος καλά, τα οποία και θα προσαρτούσε στο όνομα του Φερδινάνδου. Οι όροι που επέβαλε ο Γενουάτης εξερευνητής ήταν σκληροί, όμως το βασιλικό ζεύγος δεν είχε τίποτα να χάσει απαντώντας εντέλει καταφατικά: Αντίθετα, αν ο θαρραλέος Χριστόφορος είχε δίκιο, τα κέρδη της Ισπανίας από την επιτυχία θα ήταν αμέτρητα.

Το ταξίδι...

Τα χαράματα της 3ης Αυγούστου 1492 ξεκίνησαν για τη μεγάλη περιπέτεια τρεις καραβέλες, με πλήρωμα συνολικά 87 ανδρών, από το λιμάνι του Πάλος. Τις δύο από αυτές, τη Νίνια και την Πίντα, τις πρόσφεραν οι αρχές της πόλης ως είδος επανόρθωσης κάποιων παλαιότερων σφαλμάτων της προς τη βασίλισσα Ισαβέλλα. Την τρίτη, τη Σάντα Μαρία, ο Κολόμβος τη μίσθωσε από κάποιον Γαλικιανό που τον ακολούθησε στο ταξίδι σαν υφιστάμενός του πρώτος αξιωματικός. Κυβερνήτης της Πίντα ήταν ο Μάρτιν Αλόνσο Πινθόν, ένας ικανότατος ναυτικός με τυχοδιωκτικό όμως χαρακτήρα, τον οποίο ο Γενουάτης είχε γνωρίσει στο περιβάλλον του μοναστηριού της Ράμπιντα. Το πρόσταγμα στη Νίνια, που με 22 ναύτες και αξιωματικούς ήταν η πιο ολιγάριθμη σε πλήρωμα, είχε ο Βιτσέντε Γιάννεθ Πινθόν.

Με την ονομασία καραβέλες είναι γνωστή μια μεγάλη γκάμα ιστιοφόρων σκαφών, χωρητικότητας 60-70 τόνων και μήκους 70-80 ποδιών. Η πλεύση τους ήταν πολύ αργή, όμως τα σκάφη αυτά ήταν τότε τα πιο κατάλληλα για πολύμηνα ταξίδια σε ανοικτές θάλασσες. Σύντομα αποδείχθηκε πως πολύ καλά τα κατάφερναν και στους ωκεανούς, όντας τα πρώτα που συνέδεσαν την Ευρώπη με τους νέους κόσμους.

Στις 10 Αυγούστου ο στολίσκος έδεσε στις Κανάριες Νήσους, για την τελική προετοιμασία. Κατά τη διάρκεια της εκεί παραμονής του, ο Κολόμβος μετέτρεψε τα τριγωνικά πανιά της Νίνια σε τετράγωνα κι έκανε επισκευές στην Πίντα. Στις 6 Σεπτεμβρίου οι καραβέλες απέπλευσαν με κατεύθυνση εντελώς δυτικά, προς τον άγνωστο ωκεανό, για πρώτη φορά στη γνωστή ιστορία της ναυτοσύνης. Όταν δυο μέρες αργότερα χάθηκε από τα μάτια τους και το τελευταίο ίχνος ξηράς, τα πληρώματα κυριεύτηκαν από φόβο και αγωνία: Πού πήγαιναν; O τυχοδιώκτης Πινθόν ανέλαβε τότε να τους εμψυχώσει και το κατόρθωσε, λέγοντάς τους πως θα βρουν τα σπίτια με τις στέγες από χρυσάφι και θα γυρίσουν πίσω πλούσιοι και δοξασμένοι.

 

37 ημέρες προσμονής

Παρά τις δεισιδαιμονίες και τα αγωνιώδη ερωτήματα των πληρωμάτων, το πρωτοποριακό εκείνο ταξίδι ήταν ήρεμο, με τον ίδιο πάντα άνεμο σε όλη τη διάρκειά του και με θάλασσα γαλήνια. Ο Κολόμβος προνόησε να κρατήσει δύο ημερολόγια για την πορεία του: ένα για να διασκεδάζει τους φόβους των ανδρών του με τις αποστάσεις έντεχνα μειωμένες κι ένα πραγματικό, που το συμπλήρωνε μόνος κάθε νύχτα. Δάσκαλος και καθοδηγητής του στην πορεία δυτικά υπήρξε η Γεωγραφίας Υφήγησις του Κλαύδιου Πτολεμαίου. Για τον πολυμαθή Χριστόφορο η διατήρηση σταθερής πορείας ήταν απλή υπόθεση: Αρκούσε μία πυξίδα, ένα σύννεφο κι ένα αστέρι στον ουρανό. Όσο τα τρία πλοία προχωρούσαν στο σιωπηλό ωκεανό, τα σημάδια της στεριάς πλήθαιναν. Αρχικά οι ναύτες είδαν να πετούν από πάνω τους θαλασσαετοί και γλάροι κι ύστερα από λίγες μέρες συνάντησαν στο διάβα τους μεγάλα κοπάδια αποδημητικών πουλιών και πτηνών του αγρού. Οι καραβέλες βρίσκονταν ήδη στη ζώνη της Θάλασσας των Σαργασσών και μπροστά στις πλώρες τους απλωνόταν ένα κιτρινοπράσινο χαλί. Στις 7 Οκτωβρίου οι άνδρες ξεγελάστηκαν για δεύτερη φορά, νομίζοντας πως αντίκρισαν γη. Η απογοήτευση που ένιωσαν ήταν μεγάλη κι οι φόβοι τους πως δε θα βρουν ανέμους για να γυρίσουν πίσω στην Ισπανία γιγαντώθηκαν, αναγκάζοντας τον Κολόμβο να μεταβάλει την πορεία του και να πλεύσει νοτιοδυτικά: Άλλωστε προς τα εκεί κατευθύνονταν τα πουλιά που συναντούσαν κι ο Μάρτιν Αλόνσο Πινθόν έλεγε πως έτσι θα αποβιβάζονταν στην Ιαπωνία (σήμερα ξέρουμε πως αν ο Γενουάτης θαλασσοπόρος συνέχιζε απαρέγκλιτα το ταξίδι θα έβγαινε στην παραλία της Φλόριντα). Τη νύχτα της 11ης Οκτωβρίου, ο ναύτης της Πίντα Ροντρίγκο ντα Τριάνα ανήγγειλε επιτέλους την πολυπόθητη είδηση: Γη. Το επόμενο πρωί το πλήρωμα του μικρού εξερευνητικού στόλου αποβιβάστηκε μέσα σε μεγάλη συγκίνηση στη νήσο Γκουαναχάνι, την οποία ο Κολόμβος ονόμασε Σαν Σαλβαντόρ, γράφοντας Ιστορία.

Μύθοι και πραγματικότητα

Ο Ναύαρχος των Ωκεανών, όπως ονομάστηκε ύστερα από τη θριαμβευτική επιστροφή του στην Ισπανία, έκανε τρία ακόμη ταξίδια στους νέους τόπους ως το 1504, φθάνοντας μέχρι τον Παναμά. Παρά την εξαιρετική ναυτοσύνη και τις γνώσεις του, δεν μπόρεσε ποτέ να καταλάβει ότι οι χώρες που ανακάλυψε δεν ήταν οι ανατολικές Ινδίες. Ίσως μάλιστα να μην ξεκινούσε καν τη θρυλική σήμερα πορεία του, αν δεν έκανε λάθος στην εκτίμηση των πραγματικών θαλάσσιων αποστάσεων που έπρεπε να καλύψει: Eίχε κατανοήσει πως η Γη είναι σφαιρική, όμως δεν ήξερε πόσο μεγάλη ήταν κι οι ως τότε καταγραμμένες ανά τους αιώνες γνώσεις δεν ήταν δυνατόν να τον καλύψουν στο τόσο τολμηρό του εγχείρημα. Όμως ούτε το τελευταίο δε θα μπορούσε να είχε γίνει, αν δεν είχαν σχεδόν τελειοποιηθεί ορισμένα ναυτιλιακά όργανα μεγάλης σημασίας όπως ο αστρολάβος, οι πυξίδες και τα εκτόκυκλα. Ο πρώτος που αντιλήφθηκε πως οι χώρες που εξερεύνησε ο Κολόμβος στην πραγματικότητα αποτελούσαν τμήματα μιας νέας ηπείρου ήταν ο Ιταλός ουμανιστής Πιέτρο Μαρτίρε ντι Αγκιέρα, όμως, όταν το 1494 διατύπωσε την άποψή του αυτή, κανένας δεν του έδωσε σημασία. Την ίδια γνώμη είχε κι ο Χουάν ντε λα Κόζα, ο άνθρωπος που μίσθωσε τη Σάντα Μαρία στο μεγάλο θαλασσοπόρο, ακολουθώντας τον και σε επόμενα ταξίδια του. Το 1507, ένα χρόνο ύστερα από το θάνατο του Κολόμβου, ο Μαρτίν Βαλτζεεμύλερ, στην Εισαγωγή της παγκοσμίου κοσμογραφίας του, αποκάλεσε τους νέους κόσμους χώρες του Αμέρικο. Το όνομα της νέας ηπείρου είχε πλέον δοθεί κι ο ευτυχής θνητός που της το έδωσε ήταν ο χαρτογράφος Αμέρικο Βεσπούκι, ο τρίτος κατά σειρά που την εξέλαβε σωστά ως τέτοια. Ο Χριστόφορος Κολόμβος δεν ήταν ούτε ο πρώτος Ευρωπαίος που ταξίδεψε με πλοίο στην Αμερική, αφού είναι σχεδόν βέβαιο πως εκείνου είχαν προηγηθεί οι Βίκινγκς λίγους αιώνες πριν. Όμως ο Γενουάτης ήταν ο πρώτος θαλασσινός που συνειδητά έπλευσε με τα καράβια του προς τη δύση, προκειμένου να βρει έναν πιο σύντομο δρόμο για την ανατολή. Η πρωτοπορία του εκείνη έδωσε την απαραίτητη ώθηση για την ανακάλυψη νέων εδαφών και την εξερεύνηση όλων των ωκεανών του πλανήτη, οδηγώντας τη ναυσιπλοΐα στο χρυσό αιώνα της και την ανθρώπινη ιστορία στην Εποχή των Ανακαλύψεων.

 

η γωνιά της ιστορίας

Κείμενο: Σπύρος Χατήρας