Carhistory.gr Logo
  » motorbikes » Vespa
Vespa
motorbikes

Αυθεντικό ιταλικό προϊόν, με αέρα πολιτιστικής κληρονομιάς και αριστουργηματικά απλό, πάνω από όλα όμως διαχρονικό σύμβολο μιας ζωντανής κοινωνίας σε εξέλιξη.

H Piaggio είναι μία από τις αρχαιότερες βιομηχανίες της Ιταλίας και, όπως είναι λογικό, έχει μακρά ιστορία. Ιδρύθηκε το 1884 από τον Rinaldo Piaggio (1864-1938) και την ονομασία, με την οποία τη γνωρίζουμε σήμερα, την απέκτησε τρία χρόνια αργότερα. Το πρώτο αντικείμενο της δραστηριότητάς της ήταν η κατασκευή πολυτελούς εξοπλισμού σκαφών. Σύντομα όμως ξεκίνησε την παραγωγή βαγονιών, ενώ στο δεύτερο εργοστάσιο που έκτισε (Finale Ligure) κατασκεύαζε μηχανές, τραμ, υπερκατασκευές για κάρα και πολυτελείς άμαξες. Ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος, με τις επιπλέον ανάγκες που δημιούργησε, έδωσε την ευκαιρία στην Piaggio να επεκταθεί και σε άλλους τομείς, παράγοντας με επιτυχία αεροπλάνα, υδροπλάνα και βενζινάκατους. Δε χρειάστηκε πολύς καιρός για να αντικατασταθούν οι κατόπιν εξουσιοδότησης κατασκευές από τους Dornier, Ansaldo, Caproni και Macchi, με δικά της αεροσκάφη, σχεδιασμένα από τον Rinaldo Piaggio. Η δεκαετία του '20 ήταν ιδιαίτερα ανθηρή για το ιταλικό εργοστάσιο, με πιο ξεχωριστά προϊόντα του το μονοκινητήριο μαχητικό αεροσκάφος Ρ2 (1923), το υδροπλάνο Ρ7 (1929) και το τρικινητήριο βομβαρδιστικό Ρ16. Oι απαιτήσεις του δεύτερου παγκοσμίου πολέμου, που ξέσπασε το 1939, έφεραν μεγαλύτερη εντατικοποίηση στις δραστηριότητες της εταιρείας. Όμως, οι αστεροειδείς κινητήρες των 18 κυλίνδρων και τα βομβαρδιστικά ισχύος 1.500 ίππων έγιναν χίλια κομμάτια τον Αύγουστο του 1943, καθώς οι Σύμμαχοι με βομβαρδισμό από αέρος ισοπέδωσαν τις βιομηχανικές εγκαταστάσεις της Piaggio στην Pisa και στην Pontedera, τις οποίες προηγούμενα είχαν ναρκοθετήσει οι Γερμανοί υποχωρώντας.


 

Οι δύο τάσεις

Μετά τη λήξη του πολέμου τα παιδιά του Rinaldo Piaggio, ο Armando και ο Εnrico, ανέλαβαν το βαρύ χρέος να ξανακάνουν την Piaggio όπως ήταν κάποτε. Ο πρώτος πίστευε ακόμη στα αεροπορικά προϊόντα και, αφού πρώτα κατάφερε να πάρει πίσω τα μηχανήματα που είχαν... απαλλοτριώσει οι Ναζί, συνέχισε να κατασκευάζει αεροσκάφη στη Finale Ligure. O δεύτερος, που επωμίστηκε την ανοικοδόμηση των εργοστασίων της Pisa και της Pontedera, είχε την πεποίθηση πως ο κόσμος θα καλοσώριζε πλέον ένα ευέλικτο μεταφορικό μέσο για τις καθημερινές μετακινήσεις του. Τα συμπεράσματά του δεν ήταν αυθαίρετα, αφού βασίστηκαν σε οικονομικές εκτιμήσεις και κοινωνιολογικές μελέτες. Συνεργάτες του Armando σε αυτή τη νέα φάση κατασκευαστικών αναζητήσεων ήταν ο αεροναυπηγός Corradino D’ Ascanio (1891-1981) και ο τεχνικός διευθυντής παραγωγής Francesco Lanzara (1914-1990).

Από τον Ντόναλντ Ντακ στη Σφήκα

Όσοι γνωρίζουν καλά την ιστορία της Vespa, έχουν να λένε ότι η επιτυχία της δεν θα ήταν τόσο μεγάλη, αν άρεσαν στο σχεδιαστή της οι μοτoσικλέτες. Αυτό είναι πολύ παράξενο, όμως επί της ουσίας έχουν δίκιο, όπως θα δούμε παρακάτω. Όλα ξεκίνησαν από ένα πρωτότυπο scooter της Biella του 1944, που είχε βασιστεί σε μια μικρή μοτοσικλέτα, προορισμένη για χρήση από αλεξιπτωτιστές. Αυτό ήταν κωδικοποιημένο ως ΜΡ5, όμως επειδή η εμφάνισή του ήταν λιγάκι κωμική, απέκτησε σύντομα το υποκοριστικό Paperino (ο ήρωας του Ντίσνεϊ, Ντόναλντ Ντακ, στα ιταλικά). To μόνο που ζήτησε ο Enrico Piaggio από τον D’Ascanio, όταν το είδε για πρώτη φορά, ήταν να το σχεδιάσει από την αρχή. Ο ευρηματικός αεροναυπηγός έψαξε αμέσως να βρει λύσεις σε ό,τι δεν του άρεσε, όχι μόνο επάνω στο δίτροχο που του ζητήθηκε να τροποποιήσει ριζικά, αλλά και στη μοτοσικλέτα γενικότερα. Για να εξαφανίσει την ενοχλητική γι αυτόν αλυσίδα υιοθέτησε την άμεση μετάδοση, ενώ παράλληλα τοποθέτησε τον λεβιέ αλλαγής των ταχυτήτων στο τιμόνι. Επίσης, με βάση την εμπειρία του από τα αεροπλάνα, προτίμησε βραχίονα αντί για πηρούνι, κάνοντας πιο εύκολη την αλλαγή των ελαστικών. Τέλος, το αμάξωμα του νέου δικύκλου ήταν περισσότερο φιλικό προς το αναβάτη σε αντίθεση με τις κατασκευές της εποχής, με κάθισμα ειδικά σχεδιασμένο να παρέχει ασφάλεια και άνεση. Με τη συνδρομή του Mario D’Este, o D’Ascanio χρειάστηκε λίγες μόνο ημέρες για να ολοκληρώσει τη δουλειά του. Την άνοιξη του 1946 το πρωτότυπο ήταν έτοιμο και, αντικρύζοντάς το, ο Enrico Piaggio του έδωσε το όνομα με το οποίο θα περνούσε στην ιστορία: Vespa, που στα ιταλικά σημαίνει σφήκα, αφού το πλατύ μεσαίο τμήμα του και η στενή μέση παρέπεμπαν κατά τον ιδιοκτήτη της εταιρείας στο συγκεκριμένο έντομο. Στις 24 Απριλίου 1946 οι Ιταλοί έβλεπαν για πρώτη φορά το επαναστατικό scooter των 98 κ.εκ., μέσα από τις σελίδες του περιοδικού Μοtor.

 

Παγκόσμια αποδοχή

Ο σκεπτικισμός στη θέα της Vespa ήταν έκδηλος στην αρχή, ωστόσο η ιδέα ήταν εξαιρετική μέσα στην απλότητά της, με αποτέλεσμα σύντομα όλοι να αλλάξουν γνώμη. Επρόκειτο για μια επιτυχία, που σημείωνε αλματώδη άνοδο χρόνο με το χρόνο: Oι 2.484 μονάδες παραγωγής του 1946, έγιναν 10.535 τον επόμενο χρόνο και μέχρι το 1948 είχαν πλησιάσει τις 20.000. Πέντε χρόνια αργότερα η ετήσια παραγωγή ξεπέρασε τις 171.000 μονάδες. Βέβαια, μεγάλη συμβολή στην εξάπλωσή της είχε και ο Εnrico Piaggio, οργανώνοντας ένα ευρύ κύκλωμα υπηρεσιών στην Ευρώπη, αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο. Ως το 1953 υπήρχαν περισσότερα από 10.000 σημεία εξυπηρέτησης πελατών της εταιρείας, σε ολόκληρο τον κόσμο. Τρία χρόνια νωρίτερα η Vespa είχε ξεκινήσει να παράγεται στη Γερμανία από την Hoffman Werke, το 1951 απέκτησε αντιπροσώπους στη Γαλλία και στη Μεγάλη Βρετανία, ενώ το 1953 στις κατασκευάστριες χώρες της προστέθηκαν η Ισπανία (Μοto Vespa αρχικά, αργότερα Piaggio Espana) και το Βέλγιο (Jette). Δεν άργησε ο καιρός οι κατασκευάστριες χώρες της Vespa να γίνουν 13, μεταξύ των οποίων η Ινδία και η Βραζιλία, ενώ οι αγορές στις οποίες απευθυνόταν το δημοφιλέστατο πλέον scooterέγιναν 114. Toν Νοέμβριο του 1953 η Vespa με αύξοντα αριθμό 500.000 πέρασε από τη γραμμή συναρμολόγησης της εταιρείας και τον Ιούνιο του 1956 η συνολική της παραγωγή έφθασε τις 1.000.000 μονάδες. Χρειάστηκαν μόλις τέσσερα χρόνια για να διπλασιαστεί αυτός ο αριθμός και το ορόσημο των 4.000.000 μονάδων ξεπεράστηκε το 1970. Δεκαοκτώ χρόνια αργότερα η συνολική παραγωγή της Vespa αριθμούσε 10.000.000 μονάδες, ενώ στις ημέρες μας έχει πλέον υπερπηδήσει τα 16.000.000. Και, φυσικά, συνεχίζει...

Διακοπές στη Ρώμη

Το νέο scooter είχε πλέον μετατραπεί σε σύμβολο ενός τρόπου ζωής. Στον κινηματογράφο, στα διαφημιστικά μηνύματα και στη λογοτεχνία λογιζόταν ως ένα από τα εργαλεία-σύμβολα μιας κοινωνίας σε διαρκή εξέλιξη. Ο πρωταγωνιστικός ρόλος της Vespa με τον Gregory Peck και την Audrey Hepburn στην ταινία Διακοπές στη Ρώμη, ήταν το ξεκίνημα μιας μεγάλης κινηματογραφικής καριέρας της ιταλικής κατασκευής, που περιλάμβανε και φιλμ-σταθμούς όπως το Quadrophenia, το American Graffiti και ο ταλαντούχος Mr. Ripley. Και ο κατάλογος των ηθοποιών που έχουν συμπρωταγωνιστήσει με μια Vespa, δεν έχει τελειωμό: Anthony Perkins, Henry Fonda, Virna Lisi, Marcello Mastroianni, Ursula Andress, Geraldine Chaplin, Gerard Depardieu, John Wayne, Gary Cooper, Jean-Paul Belmondo, Nicole Kindman, Raquel Welch, Jayne Mansfield, Joan Collins, Charlton Heston, Antonio Banderas, Milla Jovovich, Matt Damon και άλλοι πολλοί. Aς μη ξεχνάμε βέβαια και τον δικό μας άνθρωπο, τον υπέροχο κωμικό μας Θανάση Βέγγο με την αλησμόνητη ατάκα του: Ξέρεις από Vespa; Η λεπτομέρεια είναι πως στη συγκεκριμένη σκηνή ο Θανάσης δεν οδηγούσε Vespa, αλλά μια Kreidler Florett. Τί σημασία έχει όμως, το brand name είναι τόσο ισχυρό, που προσπερνά αυτό το λάθος ως μη γενόμενο.



VESPA MODELS

1946
Vespa 98
Η πρώτη Vespa διέθετε κινητήρα 98 κ.εκ., ισχύος 3,2 ίππων στις 4.500 σ.α.λ. Η τελική της ταχύτητα ανερχόταν στα 60 χλμ./ώρα. Έμεινε στην παραγωγή για δύο χρόνια (1946-1947).

1948
Vespa 125
Η πρώτη Vespa των 125 κ.εκ., με διαφοροποιημένες αναρτήσεις από τον προκάτοχό της.

1953
Vespa 125
Η ισχύς της αυξήθηκε στους 5 ίππους στις 5.000 σ.α.λ., ενώ η τελική της ταχύτητα ήταν 75 χλμ./ώρα. Είχε και διαφορετική σχεδίαση στον πίσω λασπωτήρα.

1953
Vespa 125 U
Utility έκδοση, φθηνότερη κατά 20.000 λιρέτες από την αντίστοιχη 125. Το φανάρι εγκαταστάθηκε επάνω στο τιμόνι για πρώτη φορά εντός Ιταλίας (είχε ήδη τοποθετηθεί σε αυτή τη θέση, σε αντίστοιχα εξαγόμενα μοντέλα).

1955
Vespa 150 GS
Με πιο αεροδυναμική σχεδίαση και κινητήρα 150 κ.εκ. για πρώτη φορά, κιβώτιο ταχυτήτων με τέσσερις σχέσεις, μεγαλύτερη σέλα στον βασικό εξοπλισμό και ελαστικά διαστάσεων 10 ιντσών. Η Vespa τώρα μπορούσε να αναπτύξει τελική ταχύτητα 100 χλμ./ώρα.

1962
Vespa 160 GS
Με νέα ανάρτηση, νέο καρμπιρατέρ και σιγαστήρα στην εξάτμιση, αλλά και εντελώς νέο σχεδιασμό. Η ισχύς της ανερχόταν στους 8,2 ίππων στις 6.500 σ.α.λ.

1962
Vespa 150 GL
Χαρακτηρίστηκε από τις πιο όμορφες Vespa που κατασκευάστηκαν ποτέ. Είχε νέο τιμόνι, νέα εμπρός μάσκα και νέο τετράγωνο φανάρι.

1963
Vespa 50
Η πρώτη Vespa των 50 κ.εκ., σχεδιασμένη με γνώμονα τον ιταλικό κώδικα οδικής κυκλοφορίας. Ο κινητήρας είχε νέο πλαίσιο, με κύλινδρο 45 μοιρών αντί οριζόντιο. Ήταν το τελευταίο σχέδιο του Corradino d’Ascanio.

1964
Vespa 180 SS
Η ισχύς ανήλθε στους 10 ίππους, χάρις στον κινητήρα των 181 κ.εκ., ενώ η τελική ταχύτητα έφθασε τα 105 χλμ./ώρα. Η Piaggio άλλαξε την εμπρός ποδιά, για να βελτιώσει μεταξύ άλλων και την αεροδυναμική σχεδίαση.

1965
Vespa 125
Καινοτομίες στη σχεδίαση, το πλασίο, τον κινητήρα (κλίση 45 μοιρών) και τις αναρτήσεις.

1965
Vespa Super Sprint 90
Η θήκη για τα μικροαντικείμενα ήταν τοποθετημένη ανάμεσα στη σέλα και το τιμόνι, που ήταν στενό και χαμηλό, ενώ η μάσκα διέθετε αεροδυναμικό σχήμα. Με τον κινητήρα των 90 κ.εκ., μπορούσε να φθάσει τα 93 χλμ./ώρα τελικής ταχύτητας.

1968
Vespa 125 Primavera & PX
Το μοντέλο με τη μεγαλύτερη διάρκεια. Με σημαντικές διαφορές στον κινητήρα, που αύξησε την τελική της ταχύτητα κατά 10 χλμ./ώρα. Έμφαση δόθηκε στις λεπτομέρειες, οι οποίες περιελάμβαναν και τον γάντζο για τις αποσκευές.

1968
Vespa 180 Rally
Με αυτήν, η Piaggio επέκτεινε το περιστροφικό σύστημα τροφοδοσίας καυσίμου σε όλη της την παραγωγή. Ο κινητήρας ήταν νέος, το εμπρός φανάρι επίσης και με δυνατότερο φως. Το πλαίσιο προερχόταν από την 150 Sprint, όντας στενότερο και περισσότερο αεροδυναμικό από το Super Sport.

1969
Vespa 50 Elestart
Με ηλεκτρονική ανάφλεξη.

1972
Vespa 200 Rally
Το μοντέλο με τον μεγαλύτερο κινητήρα, ισχύος 12,34 ίππων στις 5.700 σ.α.λ. Η τελική του ταχύτητα ανερχόταν στα 116 χλμ./ώρα.

1976
Vespa 125 Primavera ET3
Με διαφορές στον κινητήρα, που ήταν πιο δυνατός και ζωηρός. Επίσης, η σχεδίαση άλλαξε από την αντίστοιχη βασική έκδοση της Primavera (η οποία βέβαια παρέμεινε στη γκάμα της Piaggio).

1977
Vespa P 125 X
Η PX ήταν ένα νέο βήμα σε ότι είχε σχέση με τη σχεδίαση και τις επιδόσεις. Το 1977 παρουσιάστηκε επίσης η P 200 E, εφοδιασμένη με ξεχωριστή λίπανση και φλας που ήταν ενσωματωμένα στο πλαίσιο. Το 1980 ακολούθησε η PX 150 E.

1982
Vespa PK 125
Πήρε τη θέση της Primavera, η οποία όμως έμεινε στη παραγωγή με την Classic διαμόρφωση για την ιαπωνική αγορά, όπου ήταν το πιο καλοπουλημένο δίτροχο που προερχόταν από τη Δύση. Με νέα σχεδίαση και πλαίσιο διαφορετικό από τα προηγούμενα scooters, αφού οι ενώσεις του δεν ήταν πια επικαλυμμένες, αλλά ενοποιημένες.

1983
Vespa PK 50
Όμοια με την PK 125, εμφανίστηκε και ως PK 50 S, με κιβώτιο ταχυτήτων τεσσάρων σχέσεων και ηλεκτρονική ανάφλεξη.

1984
Vespa PK 125 Automatic
Η πρώτη αυτόματη Vespa από το 1946. Το 1985 αυτόματη έκδοση απέκτησε και η PK 50.

1985
Vespa T 5 Pole Position
Επρόκειτο για την extra-sport έκδοση της σειράς PX με νέο κινητήρα, κύλινδρο αλουμινίου και πέντε θύρες εισαγωγής.

1989
Vespa 50 N
Ο ιταλικός ΚΟΚ άλλαξε και δεν υποχρέωνε πλέον τα δίκυκλα των 50 κ.εκ. να έχουν ισχύ μόνο 1,5 ίππων. Έτσι, η εταιρεία παρουσίασε μια νέα μικρή έκδοση με ισχύ δύο και κάτι ίππων στις 5.000 σ.α.λ., αλλά και νέο σχεδιασμό. Κυκλοφόρησε επίσης και σε Speedmatic αυτόματη έκδοση.

1996
Vespa ET4 125
Στην 50η επέτειο από την εμφάνιση της Vespa, με νέο σχέδιο και για πρώτη φορά με τετράχρονο κινητήρα. Επίσης, με ένα εμπρός δισκόφρενο και κιβώτιο ταχυτήτων συνεχώς μεταβαλλόμενης σχέσης (CVT).

1997
Vespa ET2 50
Με δίχρονο καταλυτικό κινητήρα 50 κ.εκ.

1999
Vespa ET4 150
Με τον τετράχρονο κινητήρα, στην έκδοση των 150 κ.εκ.

2000
Vespa ET4 50
Ο δίχρονος κινητήρας των 50 κ.εκ. έδωσε με επιτυχία τη θέση του στον τετράχρονο, ίδιας χωρητικότητας, με ευεργετικές συνέπειες στους μειωμένους ρύπους και στο θόρυβο.

2001
Vespa PX
Με αερόψυκτους κινητήρες 125, 150 και 200 κ.εκ., εμπρός δισκόφρενο 200 mm και πίσω ταμπούρο 150 mm.

2003
Vespa Granturismo 200L
& 125L
Διαθέσιμο σε δύο εκδόσεις 125 και 200 κ.εκ., με τετράχρονο, τετραβάλβιδο και υγρόψυκτο κινητήρα. Τροχοί διαστάσεων 12 ιντσών και διπλό δισκόφρενο.

2005
Vespa LX
Ήταν το 139ο μοντέλο στα 60 χρόνια της Vespa και ήρθε για να αντικαταστήσει την ET, που κυκλοφορούσε από το 1996. Με τέσσερις κινητήρες (δίχρονος 50 κ.εκ., τετράχρονοι 50,125,150 κ.εκ.) στη γκάμα του.

2005
Vespa GTS 250 i.e
Τετράχρονος κινητήρας 250 κ.εκ., υγρόψυκτος, με ηλεκτρονική ανάφλεξη. Διαθέτει διπλά δισκόφρενα, προαιρετικό ABS και υποβοήθηση σέρβο. Ήταν το πρώτο πλήρως εναρμονισμένο με τις προδιαγραφές Euro 3 δίκυκλο στην κατηγορία των 250 κ.εκ.

 

Ευχαριστούμε τον κ. Μιχάλη Βραχάτη για την ευγενική παραχώρηση της Vespa

Κείμενο: Σπύρος Χατήρας. Photos: Κώστας Δημητρέλης